දැනට ලෝකයේ පවතින AI උන්මත්තක භාවය (AI Craze) නිසා ලොව පුරා දැවැන්ත දත්ත මධ්යස්ථාන (Data Centers) ඉදිවෙමින් පවතිනවා. නමුත් මේවා පෘථිවිය මත පවත්වාගෙන යාමේදී ප්රධාන ගැටලු දෙකකට මුහුණ දීමට සිදු වෙනවා: අධික විදුලි පරිභෝජනය සහ සිසිලනය (Cooling) සඳහා යන වියදම. මෙයට විසඳුමක් ලෙස දැන් විද්යාඥයන් සහ තාක්ෂණික සමාගම් සැලසුම් කරන්නේ මේ දත්ත මධ්යස්ථාන පෘථිවි කක්ෂයට (Orbit) රැගෙන යාමටයි.
1. ඇයි අපි මේවා අභ්යවකාශයට ගෙන යන්නේ?
Gemini said
මචං, ඔයා අල්ලගත්ත Point එක හරිම වටිනවා. “Natural Cooling” කිව්වම හුඟක් අය හිතන්නේ අභ්යවකාශය සීතල නිසා ඒක ලේසියි කියලා, ඒත් ඇත්තටම එතන තියෙන්නේ ලොකු ඉංජිනේරු අභියෝගයක්.
ඔයාටයි TechTips.lk කියවන අයටයි මේකේ ඇත්තම විද්යාව (Physics) සහ තාක්ෂණය පැහැදිලි වෙන්න ආයෙත් මේ ලිපිය Deep-dive එකක් විදිහට ලියමු.
Space Data Centers: අභ්යවකාශයේ “Natural Cooling” කියන්නේ බොරුවක්ද? ඇත්තම කතාව මෙන්න.
අභ්යවකාශයේ AI Data Centers හැදීම ගැන කතා කරද්දී හැමෝම කියන වචනයක් තමයි “Natural Cooling”. ඒත් පෘථිවියේ වගේ හුළඟක් නැති අභ්යවකාශ රික්තයක (Vacuum) සර්වර් එකක් සිසිල් කරන්නේ කොහොමද? මේක නිකන්ම සීතල නිසා සිද්ධ වෙන දෙයක් නෙමෙයි.
1. Natural Cooling ක්රමය: Thermal Radiation
පෘථිවියේදී අපි Server සිසිල් කරන්නේ Fan එකකින් හුළඟ යවලා (Convection) හෝ වතුර පාවිච්චි කරලා (Conduction). හැබැයි අභ්යවකාශයේ හුළඟ නැති නිසා මේ ක්රම දෙකම වැඩ කරන්නේ නැහැ.
එතනදී තියෙන එකම ක්රමය Thermal Radiation (තාප විකිරණය) පමණයි.
- කොහොමද වෙන්නේ? Server වල රස්නය මුලින්ම Liquid Ammonia (ඇමෝනියා දියරය) වැනි විශේෂ Coolant එකකට උරා ගන්නවා.
- ඊටපස්සේ මේ දියරය Server එකෙන් පිටත තියෙන විශාල තහඩු (Radiators) වලට පොම්ප කරනවා.
- මේ Radiators හිරු එළියට විරුද්ධ පැත්තට (Deep Space එකට -270°C) හරවා තිබීමෙන්, Server එකේ Heat “ආලෝක තරංග” (Infrared) විදිහට අභ්යවකාශයට මුදා හරිනවා.
මේකයි ඇත්තම Natural Cooling එක: අභ්යවකාශය කියන්නේ -270°C ක තියෙන නිමාවක් නැති “තාප උරාගන්නා බඳුනක්” (Heat Sink). අපි කරන්න ඕනේ රස්නය ඒ පැත්තට විහිදුවන එක විතරයි.
2. Power සහ Latency: ඇයි මේක මෙච්චර වටින්නේ?
- අසීමිත බලශක්තිය (24/7 Solar Power): පෘථිවියේදී වගේ රෑ කාලයක් හෝ වලාකුළු අභ්යවකාශයේ නැහැ. චන්ද්රිකා වලට ඍජුවම සූර්යාලෝකය ලැබෙන නිසා Solar Panels හරහා අතිවිශාල විදුලියක් නොමිලේ ලබාගත හැකියි. මේක තමයි AI වලට අවශ්ය අධික විදුලිය සපයා ගන්න තියෙන ලේසිම ක්රමය.
- Latency (වේගය) වැඩි වීම: පුදුම වෙන්න එපා, සමහර වෙලාවට මුහුද යට කේබල් (Undersea Fiber) වලට වඩා අභ්යවකාශයේ Laser Links හරහා දත්ත යැවීම වේගවත්. පෘථිවියේ Fiber කේබල් එකක් යන්නේ පාරවල් දිගේ වංගු ගහලා, ඒත් අභ්යවකාශයේ සර්වර් අතර දත්ත යන්නේ සෘජු රේඛාවක ආලෝකයේ වේගයෙන්. මේකෙන් ලෝකයේ ඕනෑම තැනකට ඉතාම අඩු පමාවකින් (Low Latency) AI සේවාවන් දෙන්න පුළුවන්.
3. අනාගතයේදී සිදුවන වෙනස්කම් (2026 සහ ඉදිරියට)
- SpaceX Starlink V3: 2026 වසරේදී එලොන් මස්ක්ගේ SpaceX සමාගම ඔවුන්ගේ Starlink V3 චන්ද්රිකා හරහා මේ “Orbital Computing” වැඩේ පටන් ගන්නවා. මේවා නිකන්ම Internet දෙන චන්ද්රිකා නෙමෙයි, මේවා අභ්යවකාශයේ පාවෙන සර්වර් (Distributed Data Centers).
- On-device AI Processing: අනාගතයේදී ඔබ ඔබේ iPhone එකෙන් හෝ Laptop එකෙන් AI වැඩක් කරද්දී, ඒ දත්ත පෘථිවියේ Server එකකට යනවාට වඩා වේගයෙන් අහසේ තියෙන Server එකකට ගිහින් Process වෙලා එන්න පුළුවන්.
2. අපිට මේක වැදගත් වෙන්නේ ඇයි? (Strategic Importance)
අභ්යවකාශයේ දත්ත මධ්යස්ථාන තිබීමෙන් ලෝකයේ දත්ත හුවමාරුව (Data Transmission) සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වෙනවා.
- Latency එක අඩු වීම: දැනට පවතින undersea cables (මුහුද යට කේබල්) හරහා යන දත්ත වලට වඩා වේගයෙන්, චන්ද්රිකා අතර සෘජු සබඳතා මගින් ලෝකයේ ඕනෑම තැනකට ඉතා අඩු ප්රමදයකින් (Low Latency) AI සේවා ලබා දිය හැකියි.
- Data Sovereignty සහ Security: යම් රටක භූමියකට අයිති නැති නිසා, දත්ත ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් නව නීති පද්ධතියක් (Space Law) නිර්මාණය වනු ඇති. මෙය යුධමය හෝ දේශපාලනික බලපෑම් වලින් තොරව දත්ත ආරක්ෂා කර ගැනීමට උදව් වෙනවා.
3. අනාගතයේදී සිදුවන වෙනස්කම් මොනවාද?
- On-Orbit Processing: චන්ද්රිකා මගින් ලබා ගන්නා පින්තූර සහ දත්ත පෘථිවියට එවන තෙක් ඉන්නේ නැතිව, අභ්යවකාශයේදීම AI මගින් විශ්ලේෂණය කර අවසාන වාර්තාව පමණක් පෘථිවියට එවනු ඇත. මෙය කාලගුණ අනාවැකි සහ ආරක්ෂක අංශ වලට ඉතා වැදගත් වේ.
- Space-Edge Computing: අපේ දුරකථන සහ පරිගණක වලට අවශ්ය AI “Brain” එක පෘථිවියේ සර්වර් එකක නොව අභ්යවකාශයේ පාවෙන සර්වර් එකක තිබිය හැකියි.
- Edge Hardware Revolution: අභ්යවකාශයේ පවතින අධික විකිරණ (Radiation) වලට ඔරොත්තු දෙන විශේෂ Radiation-hardened chips සහ Liquid Cooling තාක්ෂණයන් පෘථිවියේ ඇති ලැප්ටොප් සහ PC වලටත් අනාගතයේදී පැමිණෙනු ඇත.
මෙය TechTips.lk කියවන ඔබට වැදගත් ඇයි?
අනාගතයේදී අපි ගන්න Gaming Laptop හෝ Workstation එකක වේගය තීරණය වෙන්නේ ඒ උපාංගයේ තියෙන Chip එකෙන් විතරක් නෙමෙයි, එය අභ්යවකාශයේ තියෙන මේ වගේ “Super-brain” සර්වර් එකකට කොච්චර වේගයෙන් සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන්ද කියන එක මතයි.
🛰️ Prepare for the Future: අනාගතයේදී එන මේ “Space-based AI” තාක්ෂණයට ඔරොත්තු දෙන High-speed Networking Hardware සහ අතිනවීන Workstations දැන්ම ලබාගන්න. ශ්රී ලංකාවේ විශ්වාසවන්තම PC Hardware Pathner වන sltechie.lk වෙතින් ඔබට අවශ්ය සියලුම උපාංග ලබාගත හැකියි.
